The effect of K. W. L. strategy on the acquisition of geographical concepts among fifth grade primary students

Section: Article
Published
Mar 1, 2026
Pages
478-508

Abstract

 This research aims to determine the effect of the KWL strategy on the acquisition of geographical concepts among fifth-grade primary school students. To achieve this objective, the researchers formulated a null hypothesis. The study was limited to fifth-grade primary school students in Mosul, the center of Nineveh Governorate. The researchers adopted an experimental design with two equivalent groups. The research sample consisted of (30) students in the experimental group, which will study according to the KWL strategy, and (32) students in the control group, which will study according to the traditional method.  The researchers ensured the equivalence of the two research groups across several variables. Achieving the study's objective required a test for the acquisition of geographical concepts in the fifth-grade social studies curriculum. The test's validity and reliability were verified. The researchers used the independent samples t-test, chi-square (χ²), and the Kuder-Reed-Shardson equation as statistical tools. The results showed a statistically significant difference at the 0.05 level in the geographical concepts acquisition test, favoring the experimental group. Based on these findings, the researchers offered several recommendations and suggested a number of future research studies.

References

  1. أبو الهيجاء ، فؤاد ، ( 2001 ) : طرق تدريس القرآنيات والإسلاميات وإعدادها بالأهداف السلوكية ، ط 1 ، دار المناهج للتوزيع والنشر، عمان – الأردن .
  2. أبو جادو ، صالح محمد علي ( 2000 ) : علم النفس التربوي ، ط 2 ، دار الميسرة للنشر والتوزيع ، عمان – الأردن .
  3. أبو جادو، صالح محمد ونوفل ،محمد بكر ( ۲۰۱۰ ) : تعليم التفكير النظرية والتطبيق ، ط 3 ، دار المسيرة للنشر والتوزيع والطباعة ، عمان – الاردن .
  4. ابو جلالة ، صبحي حمدان ( 2007 ) : مناهج العلوم وتنمية التفكير الابداعي ، ط 1، دار الشروق للنشر والتوزيع ، عمان – الاردن .
  5. أبو علام ، رجاء محمود ( 2005 ) : تقويم التعلم ، ط 1 ، دار الميسرة للنشر والتوزيع والطباعة ، عمان – الأردن .
  6. البركاتي، نفين بنت حمزة ( ٢٠٠٨ ) : أثر التدريس باستخدام استراتيجيات الذكاءات المتعددة والقبعات الست و K.W.L. في التحصيل والتواصل والترابط الرياضي لدى طالبات الصف الثالث المتوسط بمدينة مكة المكرمة ، رسالة دكتوراه غير منشورة ، كلية التربية ، جامعة أم القرى ، مكة المكرمة - المملكة العربية السعودية .
  7. بركيعة ، عبد المولى ( 2003 ) : التفسير الجغرافي في الكتاب المدرسي بالسلك التأهيلي من المسلك التأهيلي من التعليم الثانوي ( السنة الثانية من سلك البكالوريا نموذجا ) ، بحث لنيل دبلوم الدراسات العليا المعمقة ، كلية علوم التربية ، الرباط - المغرب .
  8. بهلول ، إبراهيم أحمد ( ۲۰۰٤ ) : اتجاهات حديثة في استراتيجيات ما وراء المعرفة في تعليم القراءة ، مجلة القراءة والمعرفة ، العدد ( ٣٠ ) ، جامعة عين شمس ، كلية التربية ، القاهرة– مصر .
  9. الحافظ ، هبة محمد صالح عبد القادر ( ۲۰۱۱ ) : أثر استخدام استراتيجية K.W.L في تنمية عمليات العلم لدى طالبات الصف الثاني المتوسط في مادة الكيمياء ، رسالة ماجستير غير منشورة ، جامعة الموصل : الموصل – العراق .
  10. حسونة ، محمد السيد ( 2004 ) : التعليم الابتدائي في بعض الدول دراسة مقارنة ، مطبعة المركز القومي للبحوث والتنمية ، القاهرة – مصر .
  11. الختاتنة ، سامي محسن والنوايسة ، فاطمة عبد الرحيم ( 2011 ) : علم النفس الاجتماعي ، ط 1 ، دار الحامد للنشر والتوزيع ، عمان – الأردن .
  12. الخزاعلة ، محمد سلمان خياط وآخرون ( 2011 ) : نظريات في التربية ، ط 1 ، دار صفاء للطباعة والنشر والتوزيع ، عمان – الاردن
  13. زاير ،سعد علي وداخل ، سماء تركي ( ٢٠١٦ ) : اتجاهات حديثة في تدريس اللغة العربية ، ط ١، الدار المنهجية للنشر والتوزيع ، جامعة بغداد ، كلية التربية / ابن رشد : بغداد – العراق .
  14. زيتون، حسن حسين ، وزيتون ، كمال ( 2003 ) التعلم والتدريس من منظور النظرية البنائية ، ط 1 ، عالم الكتب للطباعة والنشر ، القاهرة– مصر .
  15. السبعاوي ، جاسم محمد خضير ( 2023 ) : أثر نموذج بارمان في اكتساب المفاهيم الجغرافية عند تلاميذ الصف الخامس الابتدائي وتنمية الاستطلاع المعرفي لديهم ، رسالة ماجستير غير منشورة ، جامعة الموصل : الموصل – العراق .
  16. سعادة ، جودت أحمد ( ١٩٨٤ ) : مناهج الدراسات الاجتماعية ، ط 1 ، دار العلم للملايين ، بيروت – لبنان .
  17. السكران ، محمد احمد ( ٢٠٠٠ ) : أساليب تدريس الدراسات الاجتماعية ، ط ٢ ، دار الشروق للنشر والتوزيع ، عمان – الأردن .
  18. الشامي ، سارة فتح الله فتح الله ( 2020 ) : أثر توظيف إستراتيجية الجدول الذاتي K.W.L في تدريس الاقتصاد المنزلي في تنمية مهارات الاستقصاء العلمي وتعديل الاتجاه النفسي نحو المادة لدى طالبات الصف الاول الثانوي ، مجلة كلية التربية – جامعة عين شمس ، العدد ( 44 ) الجزء الاول .
  19. عبد الباري ، ماهر شعبان ( ۲۰۱۰ ) : استراتيجيات الفهم المقروء أسسها النظرية وتطبيقاتها العملية ، ط 1 ، دار المسيرة للنشر والتوزيع ، عمان – الاردن .
  20. عبيدات ، سهيل احمد ( 2007 ): إعداد المعلمين وتنميتهم ، ط ١ ، عالم الكتاب الحديث ، اربد – الأردن.
  21. عطية ، محسن علي ( 2010 ) : اسس التربية الحديثة ونظم التعليم ، ط 1 ، دار المناهج ، عمان – الاردن.
  22. عطية ، محسن علي ( 2015 ): البنائية وتطبيقاتها- استراتيجيات تدريس حديثة ، ط 1 ، الدار المنهجية للنشر والتوزيع ، عمان – الاردن .
  23. فارعة ، حسن محمد ( 1982 ): تقويم مهارات استخدام الخرائط في التدريس لدى طلبة شعبة الجغرافيا ، جامعة عين شمس ، كلية التربية ، القاهرة – مصر .
  24. القرافي ، زهور حسين ( ب . ت ): بحث إجرائي استراتيجية K.W.I جدول التعلم ، مشروع الملك عبد الله لتطوير التعليم الثانوية الثانية في طيبة الطيبة المملكة العربية السعودية .
  25. الكسار ، ياس خضر احمد ( 2021 ): أثر استراتيجية (K.W.L. ) في تنمية التفكير الابداعي لدى طلاب الصف الخامس الادبي في مادة الجغرافية ، مجلة كلية التربية الاساسية ، الجامعة المستنصرية ، كلية التربية الاساسية ، العدد ( 111 ) المجلد ( 27 ) : بغداد – العراق .
  26. كوافحة ، تيسير مفلح ( 2010 ): القياس والتقييم وأساليب القياس والتشخيص في التربية الخاصة ، ط 3 ، دار المسيرة للنشر والتوزيع والطباعة ، عمان – الأردن.
  27. محمد ، محمد جاسم ( ۲۰۰4 ): تفريد التعليم والتعليم المستمر ، ط١، الإصدار الأول، دار الثقافة للنشر والتوزيع ، عمان - الأردن .
  28. محمود ، صلاح الدين عرفة ( ٢٠٠ ( : تعـليم الجغـرافية وتعـلمها في عـصر المعـلومات ، عالم الكـتب ، القاهـرة – مصر.
  29. المسعودي ، محمد حميد مهدي ( ۲۰۱3 ): تدريس المفاهيم والخرائط المفاهيمية في الجغرافيا ، ط ١، دار صفاء للنشر والتوزيع، عمان – الأردن .
  30. المسعودي ، محمد حميد مهدي ( ۲۰۱4 ): طرائق تدريس الجغرافيا، دار الرضوان للنشر والتوزيع، عمان – الاردن.
  31. ملحم ، سامي محمد ( 2009 ) : القياس والتقويم في التربية وعلم النفس ، ط 3 ، دار الميسرة للنشر والتوزيع ، عمان – الأردن .
  32. الموسوي، نجم عبد الله غالي ( ۲۰۱٤ ): أثر استراتيجية الجدول الذاتي (K.W.L. ) في التحصيل والاستبقاء لدى طلبة كلية التربية فى مادة طرق تدريس اللغة العربية ، مجلة دواة ، العدد ( 12 ) ، دار اللغة العربية ، العرق.
  33. مؤنس ، محمد هاشم ( 2009 ): أثر أنموذج ثيلين في اكتساب المفاهيم الجغرافية والاحتفاظ بها لدى طلاب الصف الأول المتوسط ، رسالة ماجستير غير منشورة ، كلية التربية / ابن رشد ، جامعة بغداد ، بغداد – العراق .
  34. النبهان، موسى ( 2004 ) : أساسيات القياس في العلوم السلوكية، ط 1 ، دار الشروق للنشر والتوزيع، عمان – الأردن.
  35. النعيمي، شهرزاد محمد شهاب (2010): بناء برنامج تطويري في ضوء تقويم أداء مهارات القيادة الإدارية والتربوية، ط 1، دار صفاء للنشر والتوزيع، عمان – الأردن.
  36. الهاشمي، علي ربيع حسين ( 2013 ): الأنشطة الصفية والمفاهيم العلمية ، ط 1 ، دار غيداء للنشر والتوزيع، عمان – الأردن .
  37. الهويدي، زيد ( ۲۰۰۸ ): الأساليب الحديثة في تدريس العلوم، دار الكتب الجامعي ، ط 2 ، العين – الإمارات العربية المتحدة.
  38. الهويدي، زيد ( ٢٠١٠ ) : أساليب تدريس العلوم في المرحلة الأساسية ، ط ٢ ، دار الكتاب الجامعي للنشر والتوزيع العين - دولة الإمارات العربية المتحدة.
  39. يونس ، فتحي علي وآخرون ( ۱۹۹۹ ): التربية الإسلامية بين الأصالة والمعاصرة ، ط 8 ، عالم الكتب للنشر التوزيع والطباعة ، القاهرة – مصر.
  40. abu alhayja' , fuaad , ( 2001 ) : taruq tadris alquraniaat wal'iislamiaat wa'iiedadiha bial'ahdaf alsulukiat , t 1 , dar almanahij liltawzie walnashri, eamaan - al'urduni .
  41. abu ealam , raja' mahmud ( 2005 ) : taqwim altaealum , t 1 , dar almuysirat lilnashr waltawzie waltibaeat , eamaan - al'urdunu .
  42. abu jadu , salih muhamad ealiin ( 2000 ) : ealm alnafs altarbawii , t 2 , dar almuysirat lilnashr waltawzie , eamaan - al'urduni .
  43. abu jadu, salih muhamad w nufal ,muhamad bakr ( 2010 ) : taelim altafkir alnazariat waltatbiq , ta 3 , dar almasirat lilnashr waltawzie waltibaeat , eamaan - alardin .
  44. abu jalalat , subhi hamdan ( 2007 ) : manahij aleulum watanmiat altafkir alabdaeii , t 1, dar alshuruq lilnashr waltawzie , eamaan – alardin .
  45. albarkati, nfin bint hamza ( 2008 ) : 'athar altadris biastikhdam astiratijiaat aldhaka'at almutaeadidat walqubaeat alsiti w K.W.L. fi altahsil waltawasul waltarabut alriyadii ladaa talibat alsafi althaalith almutawasit bimadinat makat almukaramat , risalat dukturah ghayr manshurat , kuliyat altarbiat , jamieat 'amm alquraa , makat almukaramat - almamlakat alearabiat alsueudia .
  46. alhafiz , hibat muhamad salih eabd alqadir ( 2011 ) : athar aistikhdam astiratijiat K.W.L fi tanmiat eamaliaat aleilam ldaa talibat alsafi althaani almutawasit fi madat alkimia' , risalat majistir ghayr manshurat , jamieat almawsil : almusil - aleiraq .
  47. alhashimi , ealiu rabie husayn ( 2013 ) al'anshitat alsafiat walmafahim aleilmiat , t 1 , dar ghayda' lilnashr waltawzie , eamaan - al'urduni .
  48. alhuaydi , zayd ( 2008 ) al'asalib alhadithat fi tadris aleulum , dar alkutub aljamieii , t 2 , aleayn - al'iimarat alearabiat almutahida .
  49. alhuaydi , zayd ( 2010 ) 'asalib tadris aleulum fi almarhalat al'asasiat , t 2 , dar alkitab aljamieii lilnashr waltawzie aleayn - dawlat al'iimarat alearabiat almutahida .
  50. alkasaar , yas khadir ahmad ( 2021 ) athar astiratijia (K.W.L. ) fi tanmiat altafkir alabdaeii ladaa tulaab alsafi alkhamis aladibii fi madat aljughrafiat , majalat kuliyat altarbiat alasasiat , aljamieat almustansiriat , kuliyat altarbiat alasasiat , aleadad ( 111 ) almujalad ( 27 ) : baghdad - aleiraq .
  51. alkhatatinat , sami muhsin w alnawayisat , fatimat eabd alrahim ( 2011 ) eilm alnafs aliajtimaeii , t 1 , dar alhamid lilnashr waltawzie , eamaan - al'urdunu .
  52. alkhuzaeilat , muhamad salman khayaat wakhrun ( 2011 ) nazariaat fi altarbiat , t 1 , dar safa' liltibaeat walnashr waltawzie , eamaan - alardin
  53. almaseudi , muhamad hamayd mahdiin ( 2014 ) tarayiq tadris aljughrafia , dar alridwan lilnashr waltawzie , eamaan - alardin .
  54. almaseudi , muhamad hamid mahdi ( 2013 ) tadris almafahim walkharayit almafahimiat fi aljughrafia , t 1, dar safa' lilnashr waltawziei, eamaan - al'urduni .
  55. almusawiu , najm eabd allah ghali ( 2014 ) 'athar astiratijiat aljadwal aldhaatii (K.W.L. ) fi altahsil waliastibqa' ladaa talbat kuliyat altarbiat faa madat turuq tadris allughat alearabiat , majalat dawat , aleadad ( 12 ) , dar allughat alearabiat , alearq .
  56. alnubhan , musaa ( 2004 ) 'asasiaat alqias fi aleulum alsulukiat , t 1 , dar alshuruq lilnashr waltawzie , eamaan - al'urduni .
  57. alnueaymi , shahrazad muhamad shihab (2010) bina' barnamaj tatwiriun fi daw' taqwim 'ada' maharat alqiadat al'iidariat waltarbawiat , t 1 , dar safa' lilnashr waltawzie , eamaan - al'urduni .
  58. alqarafi , zuhur husayn ( b . t ) bahth 'iijrayiyun astiratijiat K.W.I jadwal altaealum , mashrue almalik eabd allah litatwir altaelim althaanawiat althaaniat fi tibat altiybat almamlakat alearabiat alsaeudia .
  59. alsabeawi , jasim muhamad khudayr ( 2023 ) athar namudhaj barman fi aiktisab almafahim aljughrafiat eind talamidh alsafi alkhamis alaibtidayiyi watanmiat alaistitlae almaerifii ladayhim , risalat majistir ghayr manshurat , jamieat almawsil : almusil - aleiraq .
  60. alshaami , sart fath allah fath allah ( 2020 ) athir tawzif 'iistiratijiat aljadwal aldhaati K.W.L fi tadris aliaqtisad almanzilii fi tanmiat maharat aliastiqsa' aleilmii wataedil alaitijah alnafsii nahw almadat ladaa talibat alsafi alawil althaanawii , majalat kuliyat altarbiat - jamieat eayn shams , aleadad ( 44 ) aljuz' alawil .
  61. alsukran , muhamad ahmad ( 2000 ) 'asalib tadris aldirasat aliajtimaeiat , t 2 , dar alshuruq lilnashr waltawzie , eamaan - al'urduni .
  62. bahlul , 'iibrahim 'ahmad ( 2004 ) : atijahat hadithat fi astiratijiaat ma wara' almaerifat fi taelim alqira'at , majalat alqira'at walmaerifat , aleadad ( 30 ) , jamieat eayn shams , kuliyat altarbiat , alqahirat- misr .
  63. birakieat , eabd almawlaa ( 2003 ) : altafsir aljughrafiu fi alkitaab almadrasii bialsilk altaahilii min almaslak altaahilii min altaelim althaanawii ( alsanat althaaniat min salak albakaluria namudhajan ) , bahath linayl diblum aldirasat aleulya almueamaqat , kuliyat eulum altarbiat , alribat - almaghrib .
  64. eabd albari , mahir shaeban ( 2010 ) astiratijiaat alfahm almaqru' 'ususaha alnazariat watatbiqatiha aleamaliat , t 1 , dar almasirat lilnashr waltawzie , eamaan - alardin .
  65. eabidat , suhayl ahmad ( 2007 ) 'iiedad almuealimin watanmiatuhum , t 1 , ealam alkitaab alhadith , arbud - al'urduni .
  66. etiat , muhsin eali ( 2010 ) ass altarbiat alhadithat wanuzam altaelim , t 1 , dar almanahij , eamaan - alardin .
  67. etiat , muhsin ealii ( 2015 ) albinayiyat watatbiqatiha- astiratijiaat tadris hadithat , t 1 , aldaar almanhajiat lilnashr waltawzie , eamaan - alardin .
  68. farieat , hasan muhamad ( 1982 ) taqwim maharat aistikhdam alkharayit fi altadris ladaa talabat shuebat aljughrafia , jamieat eayn shams , kuliyat altarbiat , alqahirat - misr .
  69. hasuwnat , muhamad alsayid ( 2004 ) altaelim aliabtidayiyu fi baed alduwal dirasat muqaranat , matbaeat almarkaz alqawmii lilbuhuth waltanmiat , alqahirat - misr .
  70. kawafihat , taysir muflah ( 2010 ) alqias waltaqyim wa'asalib alqias waltashkhis fi altarbiat alkhasat , t 3 , dar almasirat lilnashr waltawzie waltibaeat , eamaan - al'urdunu .
  71. Lind , A. Douglas & Other , (2001) ," Statistical Techniques Business and Economics " , 11th ed. Mc Grow-Hill Company, New York .
  72. mahmud , salah aldiyn earafa ( 2005 ( taealim aljughrafiat wataealamuha fi easir almaealumat , ealam alkatb , alqahrat - misr .
  73. mlahim , sami muhamad ( 2009 ) alqias waltaqwim fi altarbiat waeilm alnafs , t 3 , dar almuysirat lilnashr waltawzie , eamaan - al'urdunu .
  74. muhamad , muhamad jasim ( 2004 ) tafrid altaelim waltaelim almustamiri , t 1 , al'iisdar al'awal , dar althaqafat lilnashr waltawzie , eamaan - al'urduni .
  75. munis , muhamad hashim ( 2009 ) 'athar 'unmudhaj thilyn fi aiktisab almafahim aljughrafiat walaihtifaz biha ladaa tulaab alsafi al'awal almutawasit , risalat majistir ghayr manshurat , kuliyat altarbiat / aibn rushd , jamieat baghdad , baghdad - aleiraq .
  76. sieadat , jawdat 'ahmad ( 1984 ) manahij aldirasat aliajtimaeiat , t 1 , dar aleilm lilmalayin , bayrut - lubnan .
  77. van marte Joseph C., & ,Clenn H. Cilbreath ,(1980) ," Statistics For Business and Economics " , Prentice Business Publications, Texas.
  78. yunus, fathi eali wakhrun ( 1999 ) altarbiat al'iislamiat bayn al'asalat walmueasarat , t 8 , ealam alkutub lilnashr altawzie waltibaeat , alqahirat - misr .
  79. zayir ,saed ealiin wadakhil , sama' turkiun ( 2016 ) aitijahat hadithat fi tadris allughat alearabiat , t 1, aldaar almanhajiat lilnashr waltawzie , jamieat baghdad , kuliyat altarbiat / aibn rushd : baghdad - aleiraq .
  80. zitun, hasan husayn , w zaytun , kamal ( 2003 ) altaealum waltadris min manzur alnazariat albinayiyat , t 1 , ealam alkutub liltibaeat walnashr , alqahirati- misr .
Download this PDF file

Statistics

How to Cite

عمار صباح محمد, & داليا فاروق عبد الكريم. (2026). The effect of K. W. L. strategy on the acquisition of geographical concepts among fifth grade primary students. College of Basic Education Research Journal, 22(1), 478–508. https://doi.org/10.33899/berj.2026.Vol22.Iss1.61925
Copyright and Licensing